نگهداری جوجه یک‌روزه در روزهای اول فقط به گرم نگه داشتن آن محدود نمی‌شود. جوجه در این مرحله به محیطی گرم، خشک، تمیز و بدون کوران مستقیم هوا، دسترسی مناسب به آب و خوراک و فضای کافی برای حرکت نیاز دارد. آماده نبودن هرکدام از این موارد می‌تواند شروع دوره پرورش را دشوار کند.
نکته مهم این است که شرایط مورد نیاز به نوع پرنده بستگی دارد. توصیه‌ای که برای جوجه مرغ مناسب است، لزوماً برای جوجه بوقلمون، بلدرچین، اردک یا سایر پرندگان قابل تعمیم نیست. بنابراین در این مقاله، تمرکز اصلی بر اصول عمومی نگهداری جوجه‌های یک‌روزه، به‌خصوص جوجه مرغ است و برای گونه‌های دیگر باید از دستورالعمل مخصوص همان پرنده استفاده شود.
اگر جوجه‌ها قرار است به‌تازگی وارد سالن یا محل پرورش شوند، بهتر است تجهیزات و محیط پیش از رسیدن آن‌ها آماده شده باشد. منابع ترویجی دانشگاهی نیز بر آماده‌سازی محل و تجهیزات پیش از ورود جوجه‌ها تأکید دارند.
قبل از رسیدن جوجه، محل نگهداری را آماده کنید
یکی از اشتباهات رایج این است که جوجه‌ها خریداری می‌شوند و بعد پرورش‌دهنده شروع به آماده کردن محل می‌کند. این کار زمان کمی برای اصلاح مشکلات باقی می‌گذارد.
پیش از ورود جوجه‌ها، محل نگهداری باید تمیز، خشک و آماده باشد. اگر از سالن یا تجهیزات دوره قبلی استفاده می‌کنید، پاک‌سازی و ضدعفونی مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. پس از شست‌وشو و ضدعفونی نیز محل باید فرصت کافی برای خشک شدن و تهویه داشته باشد. Penn State Extension توصیه می‌کند تجهیزات و محل جوجه‌ریزی از قبل آماده شوند و حتی چند روز زودتر شرایط محیطی بررسی شود.
در محل نگهداری باید این موارد را از قبل بررسی کنید:
- منبع گرما روشن و قابل کنترل باشد.
- آبخوری‌ها تمیز و آماده باشند.
- دانخوری‌ها در محل مناسب قرار گرفته باشند.
- بستر خشک و تمیز باشد.
- جریان مستقیم و شدید هوا به جوجه‌ها نرسد.
- گوشه‌هایی که امکان تجمع و روی هم افتادن جوجه‌ها دارند، مدیریت شوند.
- دسترسی گربه، موش، مار و سایر عوامل تهدیدکننده به محل وجود نداشته باشد.
- فضای کافی برای حرکت و دسترسی هم‌زمان جوجه‌ها به گرما، آب و خوراک فراهم باشد.
اگر تعداد جوجه‌ها زیاد است، بهتر است محل را به فضایی تقسیم کنید که در روزهای اول بتوان دما و رفتار جوجه‌ها را بهتر کنترل کرد. استفاده از حلقه یا محافظ جوجه نیز می‌تواند کمک کند جوجه‌ها بیش از حد از منبع گرما دور نشوند و در گوشه‌ها روی هم جمع نشوند.
دما؛ مهم‌ترین بخش مراقبت در روزهای اول
جوجه‌های بسیار کم‌سن هنوز توانایی کاملی برای تنظیم دمای بدن خود ندارند. به همین دلیل، فراهم کردن گرمای مناسب در روزهای اول اهمیت زیادی دارد.
برای جوجه مرغ، منابع ترویجی معمولاً دمای حدود ۹۲ تا ۹۵ درجه فارنهایت، معادل تقریباً ۳۳ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد، در سطح جوجه و زیر منبع گرما را برای هفته اول پیشنهاد می‌کنند. سپس با افزایش سن، دما به‌تدریج کاهش داده می‌شود.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: عدد دماسنج به‌تنهایی کافی نیست. رفتار جوجه‌ها را هم باید مشاهده کنید.
اگر جوجه‌ها:
- زیر منبع گرما به‌شدت روی هم جمع می‌شوند، احتمالاً سردشان است.
- دائماً از منبع گرما فاصله می‌گیرند و به اطراف می‌چسبند، احتمالاً بیش از حد گرمشان است.
- به‌صورت نسبتاً یکنواخت در اطراف محدوده گرما پخش شده‌اند، شرایط احتمالاً مناسب‌تر است.
- فقط در یک قسمت از سالن جمع شده‌اند، ممکن است جریان هوا یا اختلاف دما در آن محل وجود داشته باشد.
این رفتارها در منابع ترویجی نیز به‌عنوان یکی از روش‌های ارزیابی راحتی جوجه‌ها مطرح شده‌اند.
دما را کجا اندازه بگیریم؟
دماسنج را نباید صرفاً در ارتفاعی که برای انسان مناسب است قرار دهید. دما باید در سطح جوجه و در محدوده‌ای که جوجه واقعاً در آن قرار دارد سنجیده شود. منابع Penn State نیز اندازه‌گیری دما در سطح جوجه و زیر منبع گرما را توصیه می‌کنند.
همچنین منبع گرما باید کاملاً ایمن نصب شود. لامپ یا تجهیزات گرمایشی نباید امکان افتادن روی بستر یا مواد قابل اشتعال را داشته باشند. از وسایل گرمایشی معیوب یا اتصال‌های برق ناایمن استفاده نکنید.
آب تازه و خوراک مناسب را از همان ابتدا آماده کنید
بعد از ورود جوجه‌ها، آب و خوراک باید در دسترس آن‌ها باشد. جوجه‌های تازه‌هچ‌شده برای مدت کوتاهی می‌توانند از ذخایر زرده استفاده کنند، اما این موضوع نباید باعث شود پرورش‌دهنده آب و خوراک را به تأخیر بیندازد.
Penn State توصیه می‌کند در صورت امکان، جوجه‌ها پس از رسیدن به محل پرورش در اسرع وقت به آب و خوراک دسترسی پیدا کنند.
آبخوری باید به شکلی انتخاب و قرار داده شود که جوجه به‌راحتی بتواند آب بنوشد اما داخل آن نیفتد. آبخوری‌های کثیف یا آب مانده نیز می‌توانند کیفیت محیط پرورش را پایین بیاورند؛ بنابراین نظافت و تعویض منظم آب اهمیت دارد.
در مورد خوراک، اصل مهم این است که از خوراک آغازین متناسب با نوع پرنده و سن آن استفاده شود. خوراک جوجه یک‌روزه با خوراک مرغ تخم‌گذار بالغ یکسان نیست. برای مثال، جیره مرغ تخم‌گذار به دلیل ترکیبات معدنی متفاوت، برای جوجه‌های در حال رشد مناسب نیست.
بنابراین اگر جوجه شما از نوع خاصی مانند بوقلمون، بلدرچین یا اردک است، خوراک آغازین مخصوص همان گونه را از تأمین‌کننده خوراک یا متخصص تغذیه طیور تهیه کنید و صرفاً بر اساس توصیه مربوط به جوجه مرغ تصمیم نگیرید.
نکته: درباره درصد پروتئین، مکمل‌ها یا افزودنی‌های خوراک نمی‌توان یک نسخه واحد برای تمام جوجه‌ها ارائه کرد؛ چون نیاز غذایی با گونه، سویه، هدف پرورش و نوع جیره متفاوت است.
بستر، رطوبت و تهویه را جدی بگیرید
محیط گرم به معنی محیط بسته و بدون جریان هوا نیست. جوجه‌ها به هوای مناسب نیاز دارند، اما تهویه نباید به شکل کوران مستقیم روی آن‌ها باشد.
تهویه مناسب کمک می‌کند رطوبت و گازهای نامطلوب در محل جمع نشوند. از طرف دیگر، بستر خیس باید سریعاً اصلاح شود. منابع دانشگاهی نیز بر خشک نگه داشتن بستر و فراهم کردن تهویه برای کنترل رطوبت و جلوگیری از تجمع آمونیاک تأکید می‌کنند.
برای بررسی بستر، هر روز به قسمت‌هایی که آبخوری یا دانخوری قرار دارد توجه بیشتری کنید. اگر بستر خیس یا به‌هم‌چسبیده شده است، علت را پیدا کنید؛ ممکن است آبخوری نشتی داشته باشد یا تعداد آبخوری‌ها برای گله کافی نباشد.
بستر خشک فقط مسئله نظافت نیست؛ بخشی از مدیریت محیط پرورش است.
همچنین از کف‌های بسیار لغزنده برای جوجه‌های کم‌سن استفاده نکنید. سطح نامناسب می‌تواند حرکت طبیعی جوجه را دشوار کند و برای پاها مشکل ایجاد کند.
فضای کافی و دسترسی آسان به آب و خوراک
جوجه‌ها نباید در فضای بیش از حد شلوغ نگهداری شوند. تراکم بالا باعث می‌شود کنترل گرما، دسترسی به آب و خوراک و مدیریت بستر دشوارتر شود.
برای جوجه مرغ، Penn State در هفته اول حدود یک‌چهارم فوت مربع برای هر پرنده را به‌عنوان فضای کف در جدول راهنمای جوجه‌ریزی خود ذکر می‌کند؛ این مقدار با افزایش سن بیشتر می‌شود.
با این حال، نباید این عدد را برای همه گونه‌ها و همه سیستم‌های پرورش به‌عنوان یک قانون ثابت در نظر گرفت. اندازه جوجه، نژاد یا سویه، سیستم نگهداری، نوع تجهیزات و هدف پرورش می‌توانند بر فضای مورد نیاز اثر بگذارند.
نکته عملی این است که جوجه‌ها باید بتوانند بدون رقابت شدید به آب، خوراک و محدوده مناسب گرما برسند.
اگر مشاهده می‌کنید تعدادی از جوجه‌ها مرتباً از آبخوری یا دانخوری دور می‌مانند، فقط به تعداد کل تجهیزات نگاه نکنید؛ محل قرارگیری آن‌ها نیز اهمیت دارد.
در ۲۴ ساعت اول چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
روز اول، زمان مناسبی برای مشاهده دقیق گله است. لازم نیست دائماً جوجه‌ها را دستکاری کنید؛ مشاهده رفتار آن‌ها اطلاعات زیادی به شما می‌دهد.
پس از ورود جوجه‌ها، موارد زیر را بررسی کنید:
رفتار: آیا جوجه‌ها فعال هستند یا تعداد زیادی از آن‌ها بی‌حال مانده‌اند؟
پراکندگی: آیا جوجه‌ها به شکل نسبتاً یکنواخت در محدوده نگهداری پخش شده‌اند یا همه در یک نقطه جمع شده‌اند؟
آب خوردن: آیا جوجه‌ها به آبخوری دسترسی دارند و از آن استفاده می‌کنند؟
خوراک خوردن: آیا جوجه‌ها به دانخوری دسترسی دارند و رفتار طبیعی تغذیه را نشان می‌دهند؟
وضعیت بستر: آیا بستر خشک مانده یا در قسمت‌هایی خیس شده است؟
تهویه: آیا هوا تازه است و در عین حال جریان مستقیم و شدید روی جوجه‌ها وجود ندارد؟
منبع گرما: آیا دما ثابت است و تجهیزات گرمایشی ایمن کار می‌کنند؟
این بررسی‌ها باید در طول روز تکرار شوند، زیرا وضعیت سالن ممکن است با تغییر دمای بیرون، خاموش و روشن شدن تجهیزات یا تغییر رفتار گله تغییر کند.
از روز دوم به بعد چه چیزی تغییر می‌کند؟
با افزایش سن، نیاز جوجه‌ها ثابت نمی‌ماند. آن‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و به فضای بیشتری نیاز دارند. همچنین دمای مورد نیاز به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.
برای جوجه مرغ، منابع Penn State و University of Minnesota کاهش تدریجی دما را در هفته‌های بعد پیشنهاد می‌کنند؛ یک توصیه عمومی رایج، کاهش حدود ۵ درجه فارنهایت در هر هفته است، اما شرایط واقعی سالن و رفتار جوجه‌ها باید در کنار این برنامه در نظر گرفته شود.
بنابراین نگهداری جوجه یک‌روزه یک کار یک‌باره نیست. شما نباید تنظیمات روز اول را برای هفته‌های بعد بدون بررسی ادامه دهید.
با رشد جوجه‌ها باید به‌تدریج این موارد را بازبینی کنید:
- فضای در اختیار هر پرنده
- ارتفاع و اندازه آبخوری و دانخوری
- مقدار و کیفیت بستر
- تنظیمات گرمایش
- تهویه
- دسترسی همه جوجه‌ها به آب و خوراک
هدف این است که محیط همراه با رشد پرنده تغییر کند، نه اینکه جوجه بزرگ‌تر در همان شرایط اولیه باقی بماند.
چه زمانی باید وضعیت جوجه‌ها را جدی‌تر بررسی کنیم؟
اگر تعدادی از جوجه‌ها غذا نمی‌خورند، آب نمی‌نوشند، بی‌حال هستند، به شکل غیرعادی تنفس می‌کنند، تعادل ندارند یا تلفات مشاهده می‌شود، نباید فقط با تغییر دما یا اضافه کردن مکمل به آب اقدام به درمان کنید.
این علائم می‌توانند علت‌های متفاوتی داشته باشند و تشخیص درست بدون بررسی کافی ممکن نیست. در صورت مشاهده نشانه‌های غیرطبیعی یا افزایش تلفات، بهتر است با دامپزشک یا متخصص طیور مشورت شود. Penn State نیز در صورت بروز تلفات، تشخیص علت را پیش از استفاده از دارو یا درمان توصیه می‌کند.
خودسرانه آنتی‌بیوتیک، دارو، واکسن یا دوز مشخصی از مکمل را برای جوجه‌ها تعیین نکنید. نوع درمان و حتی نیاز به درمان باید بر اساس علت مشکل، گونه پرنده و شرایط گله مشخص شود.
همچنین اگر جوجه‌ها در روزهای اول به‌طور غیرعادی روی هم جمع می‌شوند، قبل از هر اقدام درمانی، شرایط محیطی را بررسی کنید: دما، کوران، دسترسی به آب و خوراک و تراکم گله می‌توانند در رفتار جوجه‌ها نقش داشته باشند.
چک‌لیست روزهای اول نگهداری جوجه
برای اینکه نکات اصلی را راحت‌تر بررسی کنید، می‌توانید هر روز این موارد را کنترل کنید:
دمای محل در سطح جوجه بررسی شده است.
جوجه‌ها به شکل غیرعادی زیر یا دور از منبع گرما جمع نشده‌اند.
آب تازه و قابل دسترس است.
آبخوری‌ها تمیز هستند و امکان افتادن جوجه در آن‌ها وجود ندارد.
خوراک آغازین مناسب نوع پرنده در اختیار جوجه‌هاست.
بستر خشک و تمیز است.
تهویه برقرار است و کوران مستقیم وجود ندارد.
فضای کافی برای حرکت جوجه‌ها وجود دارد.
جوجه‌های بی‌حال یا دارای رفتار غیرعادی جداگانه بررسی شده‌اند.
تجهیزات گرمایشی از نظر ایمنی بررسی شده‌اند.
دسترسی حیوانات مزاحم و شکارچیان به محل محدود شده است.
هرگونه تلفات یا علائم غیرعادی ثبت و در صورت نیاز با متخصص بررسی شده است.
جمع‌بندی
نگهداری جوجه یک‌روزه در روزهای اول، بیشتر از هر چیز به آماده‌سازی و پایش دقیق محیط نیاز دارد. محل باید قبل از ورود جوجه آماده باشد، گرمای کافی و قابل کنترل فراهم شود، آب و خوراک مناسب در دسترس باشد و بستر و تهویه به‌طور مرتب بررسی شوند.
در کنار دماسنج، رفتار جوجه‌ها نیز یک شاخص مهم برای تشخیص راحتی آن‌هاست. جمع شدن شدید زیر منبع گرما، دور شدن بیش از حد از گرما یا تجمع در یک قسمت می‌تواند نشان دهد که باید شرایط محیطی دوباره بررسی شود.
همچنین نباید یک نسخه واحد را برای همه پرندگان به کار برد. جوجه مرغ، بوقلمون، بلدرچین و اردک نیازهای یکسانی ندارند و برای تغذیه، دما و مدیریت تخصصی هر گونه باید از راهنمای مخصوص همان پرنده استفاده کرد.
اگر قصد تهیه جوجه یک‌روزه دارید و درباره انتخاب نوع جوجه، تعداد مورد نیاز، زمان تأمین یا آماده‌سازی محل پرورش سؤال دارید، می‌توانید با کارشناسان ققنوس فارم در تماس باشید. دریافت راهنمایی پیش از تحویل جوجه می‌تواند کمک کند شرایط نگهداری از قبل برای ورود گله آماده شود.
